To, czego i jak się uczymy oraz to, co sprawdza egzamin, regulują odpowiednie akty prawne. Są one podstawą procesu kształcenia i podstawą opracowywania arkuszy egzaminacyjnych. Egzamin maturalny z historii, podobnie jak inne egzaminy, przeprowadzany jest zgodnie z poniższym schematem.

Poziom podstawowy → arkusz 120 min → Rozwiązanie testu zawierającego zadania otwarte i zamknięte z całego zakresu wiedzy i umiejętności dla poziomu podstawowego

Poziom rozszerzony → arkusz 180 → 1) Rozwiązanie testu zawierającego zadania otwarte i zamknięte, obejmującego cały zakres wymagań egzaminacyjnych. 2) Praca z materiałem źródłowym (analiza różnorodnych źródeł wiedzy historycznej) z co najmniej dwóch wielkich epok historycznych. 3) Pisanie własnego spójnego tekstu, na jeden spośród dwóch tematów do wyboru. Tematy są zgodne z zagadnieniem głównym arkusza, ale obejmują problemy z innych epok historycznych niż zamieszczone materiały źródłowe.

Historia wybrana jako przedmiot dodatkowy jest zdawana na poziomie rozszerzonym.

Zadania w arkuszu uwzględniają historię polityczną, historię społeczno-gospodarczą oraz historię kultury ze wszystkich epok historycznych (starożytność, średniowiecze, czasy nowożytne, wiek XIX oraz wiek XX).

Praca nad dostarczonym materiałem źródłowym nie oznacza, że twoja własna wiedza jest ci niepotrzebna. Wręcz przeciwnie! Poprawnie zanalizować i zinterpretować źródło historyczne potrafi tylko ten, kto posiada odpowiednią wiedzę historyczną.

Uczeń przystępujący do egzaminu maturalnego powinien znać standardy osiągnięć (tj. planowane normy wiadomości i umiejętności, które powinieneś posiadać po zakończeniu cyklu kształcenia np. w liceum lub technikum). Rozporządzenie o podstawie programowej wymienia zagadnienia historyczne, które absolwent szkoły ponadgimnazjalnej powinien znać. Są one bazą, na której budowane są wymagania egzaminacyjne.

Na poziomie podstawowym są to następujące zagadnienia:
Świat:
1. Różnorodność cywilizacji świata w przeszłości i obecnie.
2. Postęp a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty społeczne. Wojny, ludobójstwo, holokaust.
3. Przemiany form gospodarowania od czasów najdawniejszych po współczesną rewolucję techniczną; historyczny rozwój kultury materialnej.
4. Państwo jako podstawowa forma zorganizowania społeczeństw; przemiany państw.

Europa:
1. Fundamenty Europy; jedność i różnorodność; przemiany ideowe. Rola chrześcijaństwa w tworzeniu tożsamości europejskiej.
2. Kształtowanie się narodów Europy; ich wkład w historię; współistnienie i konflikty pomiędzy państwami.
3. Przemiany w obrębie struktur, świadomości i obyczajowości społeczeństw europejskich.

Polska:
1. Państwo polskie i przemiany jego form.
2. Uwarunkowania i przeobrażenia polskiej świadomości narodowej i politycznej.
3. Polska w dziejach gospodarki i struktur społecznych Europy.
4. Postawy jednostek oraz grup społecznych wobec potrzeb epok.
5. Wielokulturowość w dziejach Polski; współistnienie religii i wyznań; znaczenie chrześcijaństwa, w tym Kościoła katolickiego.

W przypadku Podstawy programowej dla poziomu rozszerzonego prezentowane powyżej problemy poszerzone zostały o następujące zagadnienia:
1. Trwałe osiągnięcia cywilizacji starożytnych i religie starożytnego Wschodu.
2. Przemiany ustrojowe w Grecji i Rzymie.
3. Powstanie i rozwój religii monoteistycznych.7
4. Kręgi cywilizacji średniowiecznych, Europa a inne cywilizacje.
5. Znaczenie chrześcijaństwa w cywilizacjach średniowiecznej Europy.
6. Funkcjonowanie i struktura społeczeństw średniowiecznych.
7. Powstanie i rozwój Polski w wiekach średnich oraz znaczenie chrześcijaństwa dla powstania i rozwoju państwowości i kultury polskiej.
8. Cywilizacyjne przemiany w Europie od odrodzenia do oświecenia.
9. Nowe horyzonty; Europa wobec odmiennych kultur i systemów wartości.
10. Przeobrażenia chrześcijaństwa w XVI i XVII wieku.
11. Powstanie nowożytnej państwowości.
12. Uwarunkowania potęgi i upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
13. Rewolucja przemysłowa i jej następstwa,
14. Mapa polityczna XIX-wiecznej Europy i świata.
15. Przemiany świadomości Europejczyków.
16. Procesy demokratyzacyjne i parlamentaryzm w XIX wieku.
17. Społeczeństwo polskie bez własnego państwa.
18. I i II wojna światowa – geneza, charakter i następstwa konfliktów.
19. Systemy totalitarne i ich zbrodniczy charakter.
20. Funkcjonowanie demokracji w XX wieku.
21. Ewolucja stosunków międzynarodowych i ich charakter oraz struktury ponadnarodowe w polityce i gospodarce.
22. Rewolucja techniczna XX wieku.
23. Przemiany w sferze kultury; Sobór Watykański II i encykliki papieskie.
24. Rzeczypospolita między okresem zniewolenia a niepodległością.
Dodatkowo Rozporządzenie o standardach egzaminacyjnych określa zakres wymagań egzaminacyjnych. Standardy egzaminacyjne opisane w tym rozporządzeniu są zgodne z Podstawą programową.

Standardy wymagań egzaminacyjnych na poziomie podstawowym wyglądają następująco:

Obszar I standardów wymagań egzaminacyjnych
Zdający zna faktografię i terminologię historyczną w stopniu umożliwiającym rozumienie przeszłości w odniesieniu do:

• państw – ich organizacji, struktury władzy, terytorium,
• systemów politycznych,
• struktury i organizacji społeczeństw,
• życia gospodarczego,
• wydarzeń politycznych i militarnych oraz konfliktów i kryzysów społecznych, gospodarczych, religijnych i ideologicznych,
• działalności najważniejszych postaci, dynastii, grup społecznych,
• życia religijnego,
• osiągnięć cywilizacyjnych,
• osiągnięć kultury i sztuki, myśli politycznej, społecznej i filozoficznej.

Powyższa faktografia i terminologia pozwala na rozumienie przeszłości, a także stosowana jest do opisu, wyjaśniania i oceny zagadnień wskazanych przez Podstawę programową (przedstawionych powyżej).

Obszar II standardów wymagań egzaminacyjnych
Zdający stosuje faktografię i terminologię historyczną do wyjaśnienia procesu historycznego:

• umieszcza opisywane wydarzenia w czasie i w przestrzeni,
• wskazuje przyczyny i skutki wydarzeń,
• przeprowadza hierarchizację faktów,
• uwzględnia zmiany zachodzące w czasie,
• uogólnia fakty,
• wskazuje cechy charakterystyczne poszczególnych epok i okresów historycznych,
• korzysta z różnorodnych źródeł wiedzy historycznej – wyszukuje informacje.

Obszar III standardów wymagań egzaminacyjnych
Zdający przedstawia oraz ocenia wydarzenia i zjawiska historyczne, formułując przejrzystą i logiczną wypowiedź pisemną:

• porównuje, czyli wskazuje różnice i podobieństwa między wydarzeniami historycznymi,
• formułuje oceny,
• uzasadnia sformułowane oceny.

Standardy wymagań egzaminacyjnych na poziomie rozszerzonym wyglądają następująco:

Jak wyżej, a ponadto:
Obszar I standardów wymagań egzaminacyjnych
Wiadomości, które uczeń posiada i rozumie (patrz poziom podstawowy), poszerzone o zagadnienia opisane w treściach Podstawy programowej na poziomie rozszerzonym, cytowane powyżej.

Obszar II standardów wymagań egzaminacyjnych
Uczeń:
korzysta z różnorodnych źródeł wiedzy historycznej – wyszukuje i interpretuje informacje zgodnie z warsztatem historycznym, wskazuje związki pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego (polityką, gospodarką, kulturą) w przeszłości.

Obszar III standardów wymagań egzaminacyjnych
Uczeń:
porównuje, czyli wskazuje różnice i podobieństwa między zjawiskami i procesami, krytycznie analizuje i ocenia różne interpretacje historii

Ponadto w czasie egzaminu maturalnego z historii można spotkać się z następujące rodzaje zadań:
1. Zadania „prawda – fałsz” – zadania te polegają na rozstrzygnięciu, czy zawarte w nich stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe.
W teście maturalnym jedno zadanie może zawierać kilka zdań, których prawdziwość należy określić.
2. Zadania tzw. wielokrotnego wyboru – musisz wybrać spośród wielu podanych odpowiedzi jedną poprawną. Jeśli wybór będzie wymagał większej liczby odpowiedzi, stosowna informacja podana będzie w poleceniu.
3. Zadania „na dobieranie” – powinieneś poprawnie zestawić hasła umieszczone w jednej kolumnie z informacjami umieszczonymi w drugiej kolumnie.
W arkuszu egzaminacyjnym obowiązuje zasada – jeden do jednego. Jeżeli jest inaczej, to w poleceniu podana będzie odpowiednia informacja.
4. Zadania „z luką” – w wolne miejsca tekstu (luki) wpisujesz brakujący wyraz. Zadanie takie wymaga precyzyjnej odpowiedzi. Zwykle brakujący wyraz – to tylko jedna poprawna odpowiedź.
5. Zadania krótkiej odpowiedzi – powinieneś udzielić krótkiej odpowiedzi. Jedno- lub kilkuwyrazowej, czasem jest to zdanie lub kilka zdań. Miejsce pozostawione na odpowiedź jest zazwyczaj ograniczone. Nie rozpisuj się. Egzaminator i tak będzie uwzględniał tylko te informacje, których wymaga polecenie.
6. Zadania rozszerzonej odpowiedzi – w tym zadaniu możesz zaprezentować pełny wachlarz umiejętności. Powinieneś udzielić kilkunasto/kilkudziesięciozdaniowej odpowiedzi. Takim zadaniem jest np. wypracowanie. Zadanie to stwarza okazję do zaprezentowania szerokiej wiedzy na dany temat. Pozwala również stwierdzić, czy potrafisz podać odpowiedź wyczerpującą, logiczną, przejrzystą i oczywiście poprawną pod względem zastosowanej wiedzy i terminologii.

System punktacji w arkuszu na poziomie podstawowym został skonstruowany w myśl zasady „jedna operacja (jeden element odpowiedzi) – jeden punkt”. Od tej reguły spotykamy czasami odstępstwa. W przypadku zadań wymagających opisów stosuje się czasami 2 punkty, co powinno umożliwić odróżnianie niepełnych, lecz poprawnych odpowiedzi (1 pkt) od odpowiedzi w pełni poprawnych (2 pkt). W arkuszu na poziomie rozszerzonym niektóre zadania za 1 punkt wymagają wykonania kilku czynności.
1. Zawsze są przyznawane tylko całe punkty.
2. Punkty są przyznawane tylko za odpowiedź adekwatną do polecenia.
3. W przypadku zadań otwartych – maksymalną liczbę punktów można uzyskać za odpowiedź, która jest:

• wyłącznie na temat,
• konkretna, logiczna i spójna,
• poprawna terminologicznie i językowo, precyzyjna.

4. Zbędne (niepotrzebne, niewymagane w poleceniu) fragmenty odpowiedzi uniemożliwiają niejednokrotnie wystawienie mak symalnej liczby punktów; szczególnie, gdy w zapisanych
bez potrzeby dodatkowych informacjach znajdują się błędy, lub gdy informacje są ze sobą sprzeczne.
5. Odpowiedź inna niż w schemacie punktowania traktowana jest indywidualnie, z uwzględnieniem wartości merytorycznej i poprawności rozumowania. Przyznaje się za nią odpowiednią liczbę punktów, w zależności od tego, w jakim stopniu jest poprawna i wyczerpująca.
6. Ocena wypracowania proponowana w Informatorze jest oceną punktową, przyznawaną według następujących zasad:

• wartość merytoryczna i językowa wypowiedzi jest oceniana według koncepcji czterech poziomów (przedstawionej poniżej),
• praca zostaje zakwalifikowana do odpowiedniego poziomu w zależności od tego, jakie kryteria spełnia,
• im większa wartość pracy, do tym wyższego poziomu zostaje zakwalifikowana,
• przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie uwzględniana jest również poprawność językowa, stylistyczna, a także estetyka pracy,
• praca, która nie spełnia wymogów I poziomu jest oceniana na 0 pkt

Poprawnie napisana praca z historii jest odpowiednio skonstruowana; składa się ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia. Obok strony merytorycznej (treści), powinieneś również czuwać
nad poprawnością językową i stylistyczną oraz zadbać o estetykę pracy.

Poniżej zamieszczamy wymagania na wspomniane wyżej poziomy.
Poziom I 1–5 pkt
Zdający umieścił wydarzenia odpowiednio w czasie i w przestrzeni. Przedstawił niezbędne fakty i pojęcia związane z postawionym problemem.
Komentarz: Oczekiwania wobec zdającego to: podstawowe dla zrozumienia tematu fakty i związki pomiędzy nimi.

Poziom II 6–10 pkt
Zdający wykorzystał posiadaną wiedzę do opisania problemu, selekcjonując fakty, wiążąc je ze sobą i opisując różne zależności między nimi.
Komentarz: Od zdającego oczekuje się poszerzenia faktografii oraz prostych operacji związanych z tzw. myśleniem historycznym, czyli: selekcjonowaniem i hierarchizowaniem faktów (wybór informacji istotnych dla tematu i tych najważniejszych), przedstawieniem związków przyczynowo-skutkowych oraz odpowiedniego stosowania terminologii historycznej.

Poziom III 11–15 pk
W formie zwartej, syntetycznej wypowiedzi zdający podjął próbę wyjaśnienia problemu, analizując procesy historyczne i uwzględniając ich złożoność.
Komentarz: Zdający powinien przedstawić złożoność procesów historycznych (różne sfery procesu: polityczną, gospodarczą, kulturową, społeczną, różnorodność ich przemian), wykazać się umiejętnościami posługiwania się wiedzą, tzw. myśleniem historycznym, umieszczać zjawiska w szerokim kontekście (np. międzynarodowym).

Poziom IV 16–20 pkt
Uczeń samodzielnie przedstawił i ocenił problem, korzystając z różnych źródeł informacji oraz własnych doświadczeń i refleksji, uwzględniając zasady naukowego badania przeszłości.
Komentarz: Od zdającego oczekuje się poprawnie skonstruowanej, pogłębionej analizy historycznej, odpowiednio uargumentowanych własnych wniosków i refleksji oraz odwoływania się do różnych źródeł informacji (istotna jest znajomość historiografii). 

Źródło: CKE  

Tagi: matura z historii  matura 2012  historia  zadania  oceny